Đỗ xe “gác chân” là cách đặt một phần thân xe, thường là nửa bên phải lên vỉa hè, phần còn lại nằm dưới lòng đường. Nhiều tài xế cho rằng cách làm này giúp xe gọn gàng hơn, tránh chiếm quá nhiều diện tích làn đường và vì thế hạn chế gây cản trở giao thông.

Ở những tuyến phố nhỏ nhưng vỉa hè rộng, một số người thậm chí coi việc tận dụng hè phố là giải pháp để dòng xe lưu thông thông thoáng hơn. Chính vì cảm giác đỗ xe trông gọn ghẽ và ít ảnh hưởng đến phương tiện khác, không ít tài xế tin rằng họ đang "văn minh hóa” việc dừng đỗ bằng kiểu “gác chân” này.

Tuy nhiên, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ không có khái niệm “đỗ cho gọn”, mà chỉ căn cứ vào việc được phép hay không được phép. Đi cùng với đó là chế tài xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP.

Cụ thể, khoản 3 Điều 18 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ quy định, người điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ khi dừng xe, đỗ xe trên đường phải thực hiện các quy định sau đây: Có tín hiệu báo cho người điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ khác biết khi ra, vào vị trí dừng xe, đỗ xe; không làm ảnh hưởng đến người đi bộ và các phương tiện tham gia giao thông đường bộ.

Khoản 6 điều này cũng quy định rõ: Trên đường phố, người điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ chỉ được dừng xe, đỗ xe sát theo lề đường, vỉa hè phía bên phải theo chiều đi của mình; bánh xe gần nhất không được cách xa lề đường, vỉa hè quá 0,25 mét và không gây cản trở, nguy hiểm cho người và phương tiện tham gia giao thông đường bộ.

Theo quy định hiện hành, chỉ những đoạn phố có biển báo cho phép đỗ xe một phần lên vỉa hè (biển I.408a theo QCVN 41:2019/BGTVT) mới được thực hiện kiểu “gác chân”. Ngoài các vị trí này, hễ bánh xe vượt quá mép vỉa hè đều được coi là đỗ xe sai quy định.

Trớ trêu là số tuyến phố có biển cho phép kiểu đỗ này gần như đếm trên đầu ngón tay. Điều đó đồng nghĩa, phần lớn trường hợp tài xế vô tư “gác chân” đều đang đặt mình vào nguy cơ bị xử phạt mà không hề hay biết. Tại khoản 3, Điều 6 Nghị định 168/2024/NĐ-CP, mức phạt hiện hành đối với hành vi đỗ, để xe ở vỉa hè trái quy định dao động từ 800 nghìn đến 1 triệu đồng.

Việc đỗ một phần xe lên vỉa hè không chỉ vi phạm pháp luật mà còn xâm phạm trực tiếp đến không gian của người đi bộ. Vỉa hè sinh ra để phục vụ người đi bộ, khi ô tô nửa nằm trên đó, trẻ nhỏ, người già, người khuyết tật có thể buộc phải đi xuống lòng đường, nơi vốn đã chật chội và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Chưa kể, việc đặt trọng lượng lớn lên vỉa hè khiến mặt gạch, kết cấu nền và hệ thống hạ tầng kỹ thuật phía dưới (ống nước, dây cáp, lớp bê tông mỏng…) nhanh chóng bị phá hỏng. Vỉa hè ở đa số tuyến phố nội đô không được thiết kế để chịu tải trọng vài tấn của ô tô và nhiều khu vực bị nứt vỡ, lún sụt chỉ vì thói quen đỗ xe “gác chân” tưởng như vô hại.

Thực tế cũng cho thấy, tình trạng thiếu bãi đỗ xe, phí gửi xe cao, vỉa hè rộng bị bỏ trống… khiến nhiều người mặc định xem hè phố như một tài nguyên có thể sử dụng. Nhưng cách nghĩ này đang khiến đô thị thêm lộn xộn. Khi mỗi người đều tự cho mình quyền chiếm dụng vỉa hè theo cách linh hoạt, thì không có hệ thống giao thông nào có thể vận hành hiệu quả.

Ở chiều ngược lại, cũng có những ý kiến cho rằng cơ quan chức năng nên nghiên cứu bổ sung các điểm cho phép đỗ xe một phần trên vỉa hè ở những nơi đủ điều kiện: hè rộng, ít người đi bộ, có hệ thống hạ tầng bảo đảm chịu lực và được quản lý rõ ràng bằng biển báo. Tuy nhiên, đây chỉ có thể là giải pháp có chọn lọc, dựa trên đánh giá kỹ thuật và quản lý đô thị chặt chẽ.